O mi\u0142o\u015bci internetowej. Wybrane w\u0105tki wyobra\u017ce\u0144 mi\u0142osnych, erotycznych i seksualnych wsp\u00f3\u0142czesnych Polak\u00f3w na przyk\u0142adzie romansu Janusza L. Wi\u015bniewskiego „Samotno\u015b\u0107 w sieci” i wst\u0119pnego rozpoznania dzia\u0142alno\u015bci polskich portali randkowych<\/p>\n\n\n\n
tekst chroniony prawem autorskim<\/p>\n\n\n\n
Przyk\u0142ad 4. 1. Wsp\u00f3\u0142czena wizja polskiej mi\u0142o\u015bci czepie \u017cywotne soki z konsumpcjonizmu w wi\u0119kszym stopniu ni\u017c to si\u0119 powszechnie zauwa\u017ca.<\/p>\n\n\n\n 2. Towarzyszy temu rozw\u00f3j innej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra \u2013 w zwi\u0105zku i wzajemnym wp\u0142ywie z wizjami zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzyludzkich \u2013 powszechnieje to mi\u0142o\u015b\u0107 do kapitalizmu i konsumpcjonistycznego stylu \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n 3. Janusz L. Wi\u015bniewski, autor \u201cSamotno\u015bci w sieci\u201d, stanowi\u0105 ciekawy przyk\u0142ad zwi\u0105zku mi\u0119dzy fa\u0142szyw\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 pisarza i tak\u0105\u017c \u015bwiadomo\u015bci\u0105 odbiorc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n 4. Wi\u015bniewski u\u015bwiadamia nam te\u017c pewien paradoks kultury masowej, z kt\u00f3rego czerpie ona niema\u0142o swej si\u0142y oddzia\u0142ywania: im bardziej skrajnie naiwny jest przekaz, tym jego si\u0142a zda si\u0119 bardziej poci\u0105gaj\u0105ca i skuteczna.<\/p>\n\n\n\n 5. Mi\u0119dzy oficjaln\u0105 wersj\u0105 \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej, a jej realnymi, osobniczymi wymiarami istnieje zasadnicza wyra\u017ana r\u00f3\u017cnica. \u017bycie jest gdzie indziej. Katolickie lesbijki s\u0105 tego wieloznacznym, ale jednak oczywistym \u015bwiadectwem.<\/p>\n\n\n\n 6. Sensowniejszy kszta\u0142t zasady Kerckhove’a by\u0142by taki: rol\u0105 artysty wobec nowego medium jest takie zmniejszanie dystansu mi\u0119dzy technik\u0105 a psychik\u0105, aby nie s\u0142u\u017cy\u0107 przy tym kszta\u0142towaniu g\u0142\u0119boko fa\u0142szywej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n 7. Na koniec: wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Polacy, uwolnieni od podstawowej uci\u0105\u017cliwo\u015bci dnia codziennego, coraz bardziej marz\u0105 o wyidealizowanej mi\u0142o\u015bci romantycznej i coraz bardziej si\u0119 od niej oddalaj\u0105 w sfer\u0119 konsumpcji, emocjonalnego kanibalizmu, kt\u00f3ry pozostawia po sobie niesprz\u0105tni\u0119te resztki mi\u0142osnego gruzu.<\/p>\n\n\n\n Ale chyba nie musz\u0119 o tym przypomina\u0107: AMOR OMNIA VINCIT. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O mi\u0142o\u015bci internetowej. Wybrane w\u0105tki wyobra\u017ce\u0144 mi\u0142osnych, erotycznych i seksualnych wsp\u00f3\u0142czesnych Polak\u00f3w na przyk\u0142adzie romansu Janusza L. Wi\u015bniewskiego „Samotno\u015b\u0107 w sieci” i wst\u0119pnego rozpoznania dzia\u0142alno\u015bci polskich portali randkowych tekst chroniony prawem autorskim Mi\u0142o\u015b\u0107 jest w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu jednym z najbardziej ludzkich \u2013 cz\u0142owieczych i ucz\u0142owieczaj\u0105cych \u2013 do\u015bwiadcze\u0144. Z jednej strony m\u00f3wimy o…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1686,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-1260","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1261,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1260\/revisions\/1261"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1686"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mwieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Mi\u0142o\u015b\u0107 jest w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu jednym z najbardziej ludzkich \u2013 cz\u0142owieczych i ucz\u0142owieczaj\u0105cych \u2013 do\u015bwiadcze\u0144. Z jednej strony m\u00f3wimy o uniwersalnych archetypach mi\u0142o\u015bci: mi\u0142o\u015bci: mi\u0119dzy matk\u0105 a dzieckiem (mi\u0142o\u015b\u0107 macierzy\u0144ska), o mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy bogiem a cz\u0142owiekiem (\u201cTak B\u00f3g umi\u0142owa\u0142 \u015bwiat, \u017ce…\u201d), o mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy kobiet\u0105 (pierwiastkiem \u017ce\u0144skim) a m\u0119\u017cczyzn\u0105 (pierwiastkiem m\u0119skim) jako podstaw\u0105 mitu kosmogonicznego… Ta mi\u0142o\u015b\u0107 z mitu odkrywa przed nami sens \u017cycia cz\u0142owieka i jest jednocze\u015bnie postrzegana jako do\u015bwiadczenie uniwersalne (wsp\u00f3lne wszystkim ludziom). Z drugiej strony wiemy, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 \u2013 jak wszystko, co dotyczy cz\u0142owieka, istot\u0119 posiadaj\u0105c\u0105 kultur\u0119 \u2013 jest zjawiskiem historycznym: stanowi aspekt wzor\u00f3w kultury i ich odmienno\u015bci \u2013 historycznej (czasowej) i przestrzennej; wiemy zatem, \u017ce zmienne s\u0105 kody mi\u0142o\u015bci: zmieniaj\u0105 si\u0119 wizje urody, co widzimy na obrazach najwi\u0119kszych galerii i muze\u00f3w Europy, zmieniaj\u0105 si\u0119 wizje swobody seksualnej, co mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 cho\u0107by w ofercie kiosk\u00f3w, zmienia si\u0119 nawet wizja mi\u0142o\u015bci idealnej, cho\u0107by wtedy, gdy dokonuje si\u0119 znacz\u0105cy prze\u0142om obyczajowy \u2013 jak w XX-wiecznej Europie, w kt\u00f3rej w latach 60. nast\u0119puje rewolucja seksualna o konsekwencjach trwaj\u0105cych do dzi\u015b. Po tamtej stronie granicy zosta\u0142y spalone resztki mieszcza\u0144skiej mi\u0142o\u015bci \u2013 po tej wolna mi\u0142o\u015b\u0107 i swoboda seksualna.
W tym wypadku istota rzeczy sprowadza si\u0119 do stwierdzenia, \u017ce wyobra\u017cenia-wizje mi\u0142o\u015bci po obu stronach tej umownej granicy pozostaj\u0105 bardzo odmienne: g\u0142\u0119boka zmiana kulturowa oznacza te\u017c przekszta\u0142cenia podstawowych wyobra\u017ce\u0144 danego spo\u0142ecze\u0144stwa (a mo\u017ce odwrotnie: to zmiany wyobra\u017ce\u0144 zmieniaj\u0105 codzienne zachowania ludzi).
Mnie interesuje drugi aspekt: mi\u0142o\u015b\u0107 historyczna we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce, zw\u0142aszcza za\u015b to, co mo\u017cna powiedzie\u0107 o nowej formie mi\u0142o\u015bci przez Internet: w Internecie, z Internetu, a tak\u017ce \u2013 w pewnym sensie \u2013 do Internetu, ta mi\u0142o\u015b\u0107 objawia si\u0119 bowiem w formu\u0142ach dzi\u0119kczynnych (\u201cDzi\u0119ki ci, Internecie! Za Mariole i Marka.\u201ditd, itp.).
Dlatego pomijam \u2013 jako nieu\u017cyteczne \u2013 typowe dla europejskiego dziedzictwa wyobra\u017cenie chrze\u015bcija\u0144skie, przeciwstawiaj\u0105ce Erosa i Agape, gdzie Eros to uosobienie po\u017c\u0105dliwo\u015bci seksualnej, a Agape to bezinteresowna mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i cz\u0142owieka. Dlaczego? Cho\u0107by dlatego, \u017ce w Internecie ten podzia\u0142 b\u0119dzie si\u0119 bardzo wyra\u017anie zaciera\u0142 (przy czym chodzi raczej o \u201cuduchowienie\u201d seksu ni\u017c odwrotnie), cho\u0107 w deklaracjach podzia\u0142 ten jest nadal zauwa\u017calny.
Jaki jest zatem m\u00f3j punkt wyj\u015bcia? Internet jawi mi si\u0119 dzi\u015b jako swoiste laboratorium wsp\u00f3\u0142czesnej kultury, w kt\u00f3rym mo\u017cemy obserwowa\u0107 procesy kulturowe naszych czas\u00f3w, dotycz\u0105ce m.in. mi\u0142osnych marze\u0144 Polak\u00f3w.
Ale te\u017c: w tym nowym \u2013 nowoczesnym medium (tak si\u0119 jako\u015b historycznie z\u0142o\u017cy\u0142o) \u2013 mo\u017cemy obserwowa\u0107 powstawanie nowej Polski \u2013 nowych wyobra\u017ce\u0144 zbiorowych, pragnie\u0144 indywidualnych, my\u015bli i idei, nowej to\u017csamo\u015bci (nowej \u2013 w ka\u017cdym z tych przekroj\u00f3w \u2013 nie znaczy koniecznie innej, nowe mo\u017ce by\u0107 i cz\u0119sto jest bardzo tradycyjne \u2013 jak w wypadku to\u017csamo\u015bci narodowej, kt\u00f3ra zaczyna dryfowa\u0107 w stron\u0119 najbardziej tradycyjnych XIX-wiecznych mit\u00f3w nacjonalistycznych). S\u0142owem: obok nowo\u015bci (partii, telewizji, radyj, ksi\u0105\u017cek, ruch\u00f3w spo\u0142ecznych, biznes\u00f3w) pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe formy i kierunki pragnie\u0144, marze\u0144, t\u0119sknot i chuci.
Nowa wizja mi\u0142o\u015bci. Mi\u0142o\u015b\u0107 III i IV (pono\u0107) RP.
O tym, jaka jest ta nowa mi\u0142o\u015b\u0107 pisze \u2013 w szerszym, globalnym kontek\u015bcie \u2013 Zygmunt Bauman w \u201cRazem, osobno\u201d. Z potrzeby skr\u00f3tu potraktuj\u0119 jego tezy jako podstaw\u0119 modelu, kt\u00f3ry \u201cprzy\u0142o\u017c\u0119\u201d do polskiej mi\u0142o\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej. Punktem odniesienia b\u0119d\u0105: bestsellerowa powie\u015b\u0107 Janusza L. Wi\u015bniewskiego \u201cSamotno\u015b\u0107 w sieci\u201d i popularne niezmiernie i niezmiennie nowoczesne przedsi\u0119biorstwa mi\u0142o\u015bci \u2013 polskie portale randkowe. Obydwa \u0142\u0105czy zatem pewna wa\u017cna cecha, popularno\u015b\u0107, dlatego mimo wielu r\u00f3\u017cnic mo\u017cna je \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 z poznawczym po\u017cytkiem zestawia\u0107.
Tezy Baumana o mi\u0142o\u015bci nie s\u0105 nowatorskie, ale precyzyjnie przedstawione, dobrze udokumentowane wsp\u00f3\u0142czesnym materia\u0142em, a wreszcie adekwatnie do moich potrzeb precyzyjnie przedstawione: dzisiejszy cz\u0142owiek \u2013 pisze autor \u201cRazem, osobno\u201d \u2013 na skutek pot\u0119\u017cnej presji rozwijaj\u0105cego si\u0119 rynku, coraz bardziej wzmacniaj\u0105cego konsumenckie zachowania wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 odrzuca mieszcza\u0144sk\u0105 stabilizacj\u0119 mi\u0142osn\u0105 na rzecz szeregu powtarzanych zakocha\u0144, daj\u0105cych poczucie wolno\u015bci, swobody i prawa do ci\u0105g\u0142ego eksperymentowania, co sprawia, \u017ce cech\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzyludzkich staje si\u0119 og\u00f3lnie: lu\u017ano\u015b\u0107, nietrwa\u0142o\u015b\u0107, podatno\u015b\u0107 na zmian\u0119 i niech\u0119\u0107 do g\u0142\u0119bszego zaanga\u017cowania si\u0119. Podobnie jak szybko starzej\u0105ce si\u0119 komputery, oprogramowanie do nich czy telewizory i telefony kom\u00f3rkowe, dzisiejszy kochanek i dzisiejsza kochanka zmieniaj\u0105 obiekty swej mi\u0142osno-erotycznej konsumpcji coraz szybciej. Jak przytomnie zauwa\u017ca Bauman: \u201cSztuka zrywania zwi\u0105zku i wychodzenia z niego bez wi\u0119kszego szwanku i p\u00f3\u017aniejszych obra\u017ce\u0144, kt\u00f3re goj\u0105 si\u0119 d\u0142ugo i wymagaj\u0105 zapobiegliwego zwalczania przykrych <<skutk\u00f3w ubocznych>> ([…] np. odsuni\u0119cie si\u0119 przyjaci\u00f3\u0142 […]), bije na g\u0142ow\u0119 sztuk\u0119 budowania zwi\u0105zk\u00f3w \u2013 sam\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105, z jak\u0105 jest omawiana.\u201d (str. 41) Dlatego w\u0142a\u015bnie \u2013 bior\u0105cy ze \u015bwiata konsumpcji podstawowe wzory swych zachowa\u0144 \u2013 wsp\u00f3\u0142czesny homo sapiens<\/em> \u2013 jako homo sexualis<\/em> \u2013 jest istot\u0105 osierocon\u0105 (Bauman bardzo wyra\u017anie oddziela poj\u0119cie seksu i mi\u0142o\u015bci): zwi\u0105zek staje si\u0119 dzi\u015b niewol\u0105, ma\u0142\u017ce\u0144stwo ryzykiem nie do oszacowania, kt\u00f3re na og\u00f3\u0142 ko\u0144czy si\u0119 katastrof\u0105-rozwodem, posiadanie dzieci inwestycj\u0105 (wychowanie i wykszta\u0142cenie dziecka to cz\u0119sto koszt r\u00f3wny budowie willi), kt\u00f3ra jest zbyt ci\u0119\u017ckim zobowi\u0105zaniem na zbyt d\u0142ugi czas, a seks \u2013 kt\u00f3ry mia\u0142 dawa\u0107 szcz\u0119\u015bcie \u2013 wyzwolony z mieszcza\u0144skich okow\u00f3w \u2013 staje si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej udr\u0119k\u0105 i bogat\u0105 sfer\u0105 uraz i kompleks\u00f3w (Bauman wskazuje, \u017ce skoro wbrew przewidywaniom niegdysiejszych reformator\u00f3w spo\u0142ecznych zamiast zmniejsza\u0107 si\u0119, ilo\u015b\u0107 pracy do wykonania przez seksuolog\u00f3w i psycholog\u00f3w wzrasta w tempie niezwyk\u0142ym. Spostrze\u017cenie to uwa\u017cam za cenne, pointa Baumana jednak mnie nie przekonuje. Cierpienie, o kt\u00f3rym pisze, bywa \u2013 jak wypadku spo\u0142ecznego odkrycia pedofilii \u2013 koniecznym chyba pocz\u0105tkowym etapem wyzwalania si\u0119 ze spo\u0142ecznego milczenia, przezwyci\u0119\u017cania tabu).
Ponura to wizja, bo i Zygmunt Bauman w bardzo czarnych barwach widzi przysz\u0142o\u015b\u0107 europejskiej mi\u0142o\u015bci \u2013 w kontek\u015bcie dominuj\u0105cych proces\u00f3w o globalnym przecie\u017c zasi\u0119gu…
Co to ma wsp\u00f3lnego z \u201cSamotno\u015bci\u0105 w sieci\u201d i portalami randkowymi (w kt\u00f3rych rozgrywaj\u0105 si\u0119 bardziej wsp\u00f3\u0142czesne wersje historii z popularnej powie\u015bci)? Bardzo wiele, oczywi\u015bcie.
Umberto Eco, autor inspiruj\u0105cej \u2013 przynajmniej mnie \u2013 ksi\u0105\u017cki o powie\u015bci popularnej \u201cSuperman w literaturze masowej\u201d sformu\u0142owa\u0142 opozycj\u0119, pozwalaj\u0105c\u0105 rozr\u00f3\u017cni\u0107 2 podstawowe typy powie\u015bci: powie\u015b\u0107 ideologii pocieszenia-powie\u015b\u0107 problemu, dzi\u0119ki kt\u00f3rej \u2013 jak s\u0105dz\u0119 – mo\u017cna wskaza\u0107 g\u0142\u0119bszy sens powie\u015bci Janusza L. Wi\u015bniewskiego, b\u0119d\u0105cej \u2013 by u\u017cy\u0107 okre\u015blenia Eco \u2013 przyk\u0142adem powie\u015bci oferuj\u0105cej czytelnikowi ideologi\u0119 pocieszenia, doskonale skrojon\u0105 wed\u0142ug najbardziej wsp\u00f3\u0142czesnych jego potrzeb. Oczywi\u015bcie trzeba powiedzie\u0107 \u2013 jak to zrobili w stosunku do pierwszej powie\u015bci nios\u0105cej tak wyra\u017anie ideologi\u0119 pocieszenia mieszcza\u0144skiemu spo\u0142ecze\u0144stwu, \u201cTajemnic Pary\u017ca\u201d Eugeniusza Sue, Marks i Engels – \u201cSamotno\u015b\u0107 w sieci\u201d to powie\u015b\u0107 reakcyjna, kt\u00f3ra w swoim schemacie fabularnym, budowie postaci, wizji \u015bwiata przedstawionego kreuje \u015bwiat szcz\u0119\u015bliwej mi\u0142o\u015bci w Internecie, fa\u0142szuj\u0105c zar\u00f3wno obraz wsp\u00f3\u0142czesnego Internetu, jak i wsp\u00f3\u0142czesnej mi\u0142o\u015bci, podsuwaj\u0105c czytelnikowi fa\u0142szywe przyczyny kl\u0119ski bohater\u00f3w, ale te\u017c z\u0142udne pociechy, nie si\u0119gaj\u0105ce do \u017ar\u00f3d\u0142a problem\u00f3w.
Kiedy kilka lat temu \u2013 na poprzedniej studenckiej polonistycznej konferencji po\u015bwi\u0119conej mediom, w kt\u00f3rej mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie bra\u0107 udzia\u0142, powo\u0142ywa\u0142em si\u0119 na opini\u0119 Derricka de Kerckhove’a z \u201cPow\u0142oki kultury\u201d, kt\u00f3ry pisa\u0142, \u017ce rol\u0105 artysty jest zmniejszanie dystansu mi\u0119dzy psychik\u0105 a technik\u0105, nie zdawa\u0142em sobie sprawy, jak wiele dwuznaczno\u015bci mo\u017ce by\u0107 w tym zdaniu… Wi\u015bniewski z pewno\u015bci\u0105 przybli\u017cy\u0142 Polakom Internet, roztaczaj\u0105c przed nimi wielki obraz marze\u0144 idealnej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra jest tu\u017c, za progiem monitora komputerowego, w \u015bwiecie idealnej konsumpcji erotycznej…
To w\u0142a\u015bnie wspomnianemu Marksowi zawdzi\u0119czamy poj\u0119cie fa\u0142szywej \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re w tym kontek\u015bcie ci\u015bnie si\u0119 na usta. Teza zatem moja by\u0142aby taka: \u201cSamotno\u015b\u0107 w sieci\u201d to w\u0142a\u015bnie taki doskona\u0142y przyk\u0142ad fa\u0142szywej \u015bwiadomo\u015bci pisarza i zapatrzonych w niego odbiorc\u00f3w. Wi\u015bniewski wp\u0142ywa na dzisiejsz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 sieci i na dzisiejsze wyobra\u017cenia, co mo\u017cna pokaza\u0107 nawet w pobie\u017cnej analizie powie\u015bci i portali. Zale\u017cno\u015bci i wp\u0142ywy s\u0105 oczywi\u015bcie dwustronne.
Nie miejsce tu i czas na dok\u0142adne analizy, ale przytocz\u0119 tu kilka przyk\u0142ad\u00f3w z tej arcyciekawej, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie wyobra\u017ce\u0144 Polak\u00f3w na w\u0142asny temat, do rozk\u0142adania na czynniki pierwsze ksi\u0105\u017cki.
Przyk\u0142ad 1.
G\u0142\u00f3wny bohater, Jakub, przedstawiony zostaje na pocz\u0105tku powie\u015bci w li\u015bcie Jennifer, ekscytuj\u0105cej intelektualistki o niepohamowanym apetycie seksualnym (i du\u017cych piersiach, te s\u0105 obsesj\u0105 pisarza), kt\u00f3r\u0105 jedynie Jakub by\u0142 w stanie zaspokoi\u0107. Pierwsza noc z Angielk\u0105, w trakcie kt\u00f3rej siedmiokrotnie \u2013 symbolika liczb \u2013 ejakuluje, sprawi, \u017ce \u2013 niczym b\u00f3g czy heros \u2013 pozostawi po rozstaniu pustk\u0119 nie do zape\u0142nienia. Jennifer nie b\u0119dzie w stanie zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z innym m\u0119\u017cczyzn\u0105, zreszt\u0105 po Jakubie, co najzabawniejsze, sugestia jest taka, \u017ce dzieje si\u0119 tak, dlatego, \u017ce jest Polakiem (ma t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 post\u0119powania z kobietami), wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani oka\u017c\u0105 si\u0119 impotentami… Nic zatem dziwnego, \u017ce kiedy jej biologiczny zegar wybije za 5 dwunast\u0105, zechce ona poszuka\u0107 w banku spermy dawcy o polskobrzmi\u0105cym nazwisku. W ko\u0144cu magia nazwiska Kowalski musi zapewni\u0107 idealnego potomka… Zreszt\u0105 \u2013 ten kompleks polski \u2013 objawia si\u0119 wsz\u0119dzie, bo wsz\u0119dzie, gdzie pojawi si\u0119 bohater kobiety padaj\u0105 trupem przed jego polskim urokiem, a przynajmniej marz\u0105 o szansie na ten idealny polski raz.
Przyk\u0142ad 2.
Oczywi\u015bcie mimo \u017ce \u2013 jak Jennifer \u2013 wszystkie bohaterki, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z Jakubem, czego autor nie zauwa\u017cy\u0142, bo nie komentuje tego ani s\u0142owem, umieraj\u0105 lub ko\u0144cz\u0105 marnie. Jennifer wi\u0105\u017ce si\u0119 z impotentem, Natalia (mi\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia) ginie pod kopark\u0105. Internetowa mi\u0142o\u015b\u0107 \u2013 zachodzi w ci\u0105\u017ce, co oznacza, \u017ce – zgodnie z logik\u0105 kultury masowej \u2013 musi (jako Matka Polka) si\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107, odrzucaj\u0105c szans\u0119 na mi\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia (nie mo\u017ce mie\u0107 przecie\u017c dziecka pozama\u0142\u017ce\u0144skiego!).
Przyk\u0142ad 3.
Ciekawe, \u017ce wielka i nowa \u2013 w sugestii ostatnia dojrza\u0142a \u2013 mi\u0142o\u015b\u0107 Jakubka, kobieta jego \u017cycia, nie ma w powie\u015bci imienia! Druga osoba \u2013 mimo powtarzanych tu deklaracji \u2013 jest u Wi\u015bniewskiego tylko przedmiotem do osi\u0105gania przyjemno\u015bci. \u201cOna\u201d jest jak ka\u017cda internetowa kochanka \u2013 ma\u0142o cielesna, bez realnych kszta\u0142t\u00f3w, a wi\u0119c bez wyra\u017anej historii, w ko\u0144cu Nick (internetowy pseudonim) musi nam w sieciowym \u015bwiecie rozkoszy wystarczy\u0107. Ta bezcielesno\u015b\u0107 2 osoby to r\u00f3wnocze\u015bnie rado\u015b\u0107, jak i przekle\u0144stwo w internecie.<\/p>\n\n\n\n
Kompleksowi polskiemu, zachodniego stereotypu polskiego prowincjusza, pogardzanego robola, kt\u00f3ry stanowi jaki\u015b szczeg\u00f3lny pow\u00f3d irytacji autora i kt\u00f3remu wyra\u017anie si\u0119 przeciwstawia, stwarzaj\u0105c wizerunek pseudonowoczesnego Polaka-obie\u017cy\u015bwiata, dopisuje Wi\u015bniewski nowy rozdzia\u0142 \u2013 oparty na wizji niepewnego (bo przesadnie pewnego) swoich decyzji konsumenta-nuworysza, kt\u00f3ry po raz pierwszy mo\u017ce pokaza\u0107, jak \u015bwietnie i szybko nauczy\u0142 si\u0119 konsumowa\u0107 ze smakiem (tych scen jest w ksi\u0105\u017cce mn\u00f3stwo, przez co lektura przypomina nieco czytanie pisma \u201cLogo\u201d). Moja ulubiona opowiada o tym, jak bohater z t\u0105 radosn\u0105 pewno\u015bci\u0105 noworysza wo\u0142a zadowolony z siebie do barmana w barze hotelu Mercury: \u201cNajdro\u017csze cygara i wino, poprosz\u0119!\u201d.
Przyk\u0142ad 5.
Scen\u0119 kulminacyjn\u0105, kt\u00f3ra najlepiej ujmuje to, o czym na okr\u0105g\u0142o w\u0142a\u015bciwe m\u00f3wi\u0119, czyli o obalaniu bariery mi\u0119dzy mi\u0142o\u015bci\u0105-erotyk\u0105 a konsumowaniem-erotyk\u0105, co stanowi w\u0142a\u015bnie typow\u0105 przypad\u0142o\u015b\u0107 nie\u015bwiadomo\u015bci dzisiejszego cz\u0142owieka-konsumenta, jest urokliwa scena pierwszego spotkania kochank\u00f3w.
Oczywi\u015bcie odbywa si\u0119 ona w Pary\u017cu, po katastrofie samolotu (trzeba dla wi\u0119kszego efektu u\u015bmierci\u0107 kilka setek pasa\u017cer\u00f3w, \u017ceby udowodni\u0107, z jak wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 mamy do czynienia), bohaterowie staj\u0105 obok siebie… Domy\u015blamy si\u0119, \u017ce nied\u0142ugo pogr\u0105\u017c\u0105 si\u0119 w mi\u0142osnym u\u015bcisku w hotelowym pokoju, na co czekali w nadziei i niecierpliwie od kilku miesi\u0119cy. Oto fragment (prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jego charakterystyczn\u0105 konstrukcj\u0119):
\u201cPowoli zaczynali si\u0119 cieszy\u0107 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105.
Postanowili wreszcie opu\u015bci\u0107 lotnisko. Ona posz\u0142a do toalety poprawi\u0107 makija\u017c, w tym czasie on odszuka\u0142 przedstawicielstwo Avisa i odebra\u0142 zarezerwowany samoch\u00f3d. Po kr\u00f3tkich formalno\u015bciach stali przed l\u015bni\u0105cym saabem 9000 convertible ze sk\u00f3rzanymi siedzeniami w kolorze szampana<\/u><\/strong>.\u201d (str. 276)
To chyba najbardziej ekscytuj\u0105ca scena tej ksi\u0105\u017cki. Znajdziemy tu wszystko \u2013 erotyk\u0119, luksus, uspokajaj\u0105cy podzia\u0142 r\u00f3l spo\u0142ecznych. Wystarczy tych uszczypliwo\u015bci. To z powodu powy\u017cszego, a nie dlatego, \u017ce to romans z Internetu, ksi\u0105\u017cka Wi\u015bniewskiego sta\u0142a si\u0119 najpopularniejsz\u0105 powie\u015bci\u0105 III i IV (chyba) RP. Do momentu wej\u015bcia do kin ekranizacji powie\u015bci, pod tym samym tytu\u0142em, \u201cSamotno\u015b\u0107 w sieci\u201d sprzeda\u0142a si\u0119 \u2013 oficjalnie \u2013 w 320 tysi\u0105cach egzemplarzy. Dodaj\u0105c do tego osoby, kt\u00f3re j\u0105 przeczyta\u0142y, po\u017cyczon\u0105 od znajomych, wypo\u017cyczon\u0105 z biblioteki, dodaj\u0105c do tego osoby, kt\u00f3re obejrza\u0142y film, mo\u017cna \u015bmia\u0142o za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce blisko milion Polak\u00f3w wie, o co chodzi z t\u0105 \u201cSamotno\u015bci\u0105 w sieci\u201d… \u017badna wsp\u00f3\u0142czesna powie\u015b\u0107 polskiego autora nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z tym dzie\u0142em pod wzgl\u0119dem sukcesu komercyjnego i \u2013 by\u0107 mo\u017ce \u2013 wp\u0142ywu na czytelnik\u00f3w.
Dlatego te\u017c wskazanie jego roli kreowaniu \u015bwiadomo\u015bci i wizji Internetu w Polsce wydaje si\u0119 bezsprzeczne. Zreszt\u0105 te dwie rzeczywisto\u015bci \u2013 odbioru ksi\u0105\u017cki i zasad korzystania z sieci wydaj\u0105 si\u0119 zarazem uzupe\u0142nia\u0107, jak i potwierdza\u0107 si\u0119 wzajemnie. Taki w\u0142a\u015bnie jest Internet \u2013 m\u00f3wi mit z \u201cSamotno\u015bci w sieci\u201d, tego w\u0142a\u015bnie szukamy, zdaj\u0105 si\u0119 m\u00f3wi\u0107 dzia\u0142ania u\u017cytkownik\u00f3w serwis\u00f3w randkowych… Bez tego mitu \u2013 czystej i wzruszaj\u0105cej mi\u0142o\u015bci romantycznej z \u201cSamotno\u015bci w sieci\u201d – \u017caden z tych 2 sukces\u00f3w nie by\u0142by chyba a\u017c tak spektakularny… Chodzi mi tu raczej o wskazanie na zwi\u0105zku mi\u0119dzy wyobra\u017ceniami, le\u017c\u0105cymi u podstaw ksi\u0105\u017cki i portali, o podobie\u0144stwo ni\u017c o ca\u0142o\u015bciowy obraz mi\u0142o\u015bci w sieci. Ten jest oczywi\u015bcie bogatszy. Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w zasi\u0119gu tego zjawiska, a jednocze\u015bnie kilka przyk\u0142ad\u00f3w znacz\u0105cych jego cech, kt\u00f3re traktuje zreszt\u0105 raczej jako propozycje kierunku bada\u0144 ni\u017c wystarczaj\u0105cy pow\u00f3d do ostatecznych uog\u00f3lnie\u0144:
Po pierwsza prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na niewinne te nazwy najbardziej znanych i popularnych polskich portali randkowych: sympatia.onet.pl<\/a>, randki.wp.pl<\/a>, znajomi.interia.pl<\/a>.
Zar\u00f3wno w \u201cSamotno\u015bci w sieci\u201d, jak i w portalach, wielkie polowanie na okazj\u0119 \u2013 do seksu, podrywu, czasem przyja\u017ani i ma\u0142\u017ce\u0144stwa \u2013 zaczyna si\u0119 od niewinnych i staro\u015bwieckich nieco nazw \u2013 sympatia, randka, znajomi.
Po drugie \u2013 winny jestem pa\u0144stwu przynajmniej podstawowe informacje o powszechno\u015bci omawianego zjawiska: W 3 najwi\u0119kszych polskich serwisach randkowych s\u0105 4200 tysi\u0119cy profili, w tym w przybli\u017ceniu co dziesi\u0105te ze zdj\u0119ciami. W portalu znajomi interia.pl, wyszukiwaka pokazuje 245 tys profili m\u0119\u017cczy\u017an, a 160 tysi\u0119cy kobiet. Przewaga m\u0119\u017cczyzn jest charakterystyczna dla wszystkich portali. W portalu randki.pl najwi\u0119cej jest profili ze zdj\u0119ciami kobiet w wieku 21-25 lat, i m\u0119\u017cczyzn w tym samym wieku. Aby to mo\u017ce bardziej wieloaspektowo przedstawi\u0107, mo\u017cna by powiedzie\u0107: w serwisie randki.pl: m\u0119\u017cczyzna szukaj\u0105cy kobiety ze zdj\u0119ciami znajdzie: 980 kobiet w wieku 15-20, 1049 w wieku 21-25, 759 w wieku 26-30, ju\u017c nacznie mniej, bo 458 w wieku 31-35, 302 w wieku 36-40, 212 w wieku 41-45, 271 w wieku 46-50, 205 w wieku 51-55 i zaledwie 93 w wieku 56-60. Kobieta szukaj\u0105ca m\u0119\u017cczyzny b\u0119dzie mia\u0142a za ka\u017cdym razem wi\u0119cej towaru do przebrania: 1535 w wieku 15-20, 2775 w wieku 21-25, 2261 w wieku 26-30, 1304 w wieku 31-35, 732 w wieku 36-40, 462 w wieku 41-45, 314 w wieku 46-50, 188 w wieku 51-55, a wreszcie 100 w wieku 56-60. Ale tak naprawd\u0119 to nieistotne. Liczy si\u0119 ten bezmiar twarzy i profili, opis\u00f3w itd. Przegl\u0105danie tych katalog\u00f3w zajmuje d\u0142ugie godziny. Wybierania, przymierzania, dobierania.
Po trzecie: ju\u017c z tego zbioru fakt\u00f3w wy\u0142ania si\u0119 obraz wielkiego komunikacyjnego kot\u0142a, w kt\u00f3rym, niczym w najwi\u0119kszym supermarkecie seksu, podobania si\u0119, przyja\u017ani, mi\u0142o\u015bci, podgl\u0105dactwa, perwersji mo\u017cna \u2013 bo jest to niewyczerpywalne i wiecznie odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142o \u2013 miliony okazji.
Po czwarte: g\u0142\u00f3wn\u0105 cech\u0105 dzia\u0142ania jest tu nie tyle znajdowanie, co odrzucania; ludzie id\u0105 na przemia\u0142: za du\u017cy, za chudy, za brzydki, za g\u0142upi, za wstydliwy, za powa\u017cny, za biedny, za bezczelny, za skromny, za…
Po pi\u0105te: zaskakuj\u0105cym w\u0105tkiem (takich zaskocze\u0144 nale\u017cy si\u0119 zreszt\u0105 spodziewa\u0107 podczas badania znacznie wi\u0119cej) jest to, co odkry\u0142em zupe\u0142nie przypadkiem, przeskakuj\u0105c z profilu na profili m\u0142odych kobiet \u2013 kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 si\u0119 mianem \u201cles\u201d (lesbijek) i deklaruj\u0105 takie preferencje seksualne (\u201cszukam mi\u0142ej kobiety do wsp\u00f3lnej zabawy. m\u0119\u017cczy\u017ani, nie wysilajcie si\u0119 i tak nie odpowiem!\u201d). Jest ich rzeczywi\u015bcie wiele \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zreszt\u0105 deklaruje si\u0119 jednocze\u015bnie jako katoliczki, co te\u017c stanowi osobny, ciekawy w\u0105tek.
Bardzo du\u017co w ka\u017cdym z tych portali znajdziemy informacji o prywatno\u015bci, og\u0142aszaj\u0105cych si\u0119 tu os\u00f3b: wygl\u0105d, wzrost, zaw\u00f3d, ulubione filmy, ksi\u0105\u017cki, muzyka, stosunek do dzieci, zwierz\u0105t, r\u00f3\u017cnych form seksu (jak si\u0119 rzek\u0142o), preferowane sporty itp., itd. Wskazuj\u0105 niew\u0105tpliwie na to samo, na co wskazuj\u0105 programy typu Big Brother, na obni\u017cenie progu wstydliwo\u015bci. Wystawia si\u0119 na sprzeda\u017c swoje gusty, wakacje, cechy charakteru, preferencje seksualne, swoja prywatno\u015b\u0107.
Oczywi\u015bcie Internet jest kopalni\u0105 genialnych wprost przyk\u0142ad\u00f3w, wi\u0119c \u017ceby w nich nie uton\u0105\u0107, przerywam na samym pocz\u0105tku. Rzeczywisto\u015b\u0107 wra\u017cliwej i romantycznej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 sugeruje wspominany romans, intymnego spotkania \u2013 jak wida\u0107 \u2013 skrzeczy. Prawda jest brutalna, walka o uwag\u0119, o odbiorc\u0119 jest bezlitosna i brutalna; ten, kto nie zna wszystkich sztuczek, b\u0119dzie cierpia\u0142 z powodu nie zauwa\u017cenia. W tym kontek\u015bcie ja\u015bniej jawi si\u0119 rola ksi\u0105\u017cki Wi\u015bniewskiego, kt\u00f3ry mitologizuje i ulirycznia mi\u0142o\u015b\u0107 w Internecie; z przebierania w supermarkecie ludzi-gadget\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105cych zabawie i rozrywce, czyni sztampow\u0105, ale za to uspokajaj\u0105c\u0105 wersj\u0119 koniecznego \u2013 bo zapisanego w gwiazdach \u2013 spotkania zagubionych internaut\u00f3w. Taka wizja mi\u0142o\u015bci ma wi\u0119c funkcj\u0119 pocieszaj\u0105c\u0105. Ideologia pocieszenia, jakby powiedzia\u0142 Umberto Eco, to obowi\u0105zek pisarza popularnego.
Fa\u0142szywa \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa karmionego mitami konsumpcyjnymi prowadzi nas do rozpoznania prawdziwych bohater\u00f3w \u201cSamotno\u015bci w sieci\u201d: samotni konsumenci w pogoni za idealnym partnerem do udanego zwi\u0105zku-transakcji, wierz\u0105cy, \u017ce to oni w\u0142a\u015bnie osi\u0105gaj\u0105 szcz\u0119\u015bcie w technologicznym raju. Co ciekawe ju\u017c 50 lat temu powsta\u0142 doskona\u0142y opis takiego cz\u0142owieka; Polacy \u2013 po prostu (to moja g\u0142\u00f3wna teza) \u2013 dopiero dzi\u015b zaczynaj\u0105 pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105 \u017cy\u0107 wed\u0142ug tego modelu. Tak ponad 50 lat temu opisywa\u0142 \u2013 wtedy \u2013 nowego cz\u0142owieka Erich Fromm w swojej ksi\u0105\u017cce \u201cO sztuce mi\u0142o\u015bci\u201d:
\u201cNowoczesny cz\u0142owiek przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w towar; traktuje swoj\u0105 energi\u0119 \u017cyciow\u0105 jak inwestycj\u0119, kt\u00f3ra powinna mu przynie\u015b\u0107 maksymalny zysk, stosowny do jego pozycji i sytuacji na ludzkim rynku. Cz\u0142owiek taki jest wyobcowany od samego siebie, od swoich bli\u017anich i od natury. Jego g\u0142\u00f3wnym celem jest korzystna wymiana swoich zdolno\u015bci, wiedzy i samego siebie, swego <<osobowego pakietu>>, z innymi, kt\u00f3rzy w r\u00f3wnej mierze s\u0105 nastawieni na uczciw\u0105 i korzystn\u0105 wymian\u0119. Jedynym celem \u017cycia jest ruch, jedyn\u0105 zasad\u0105 \u2013 zasada uczciwej wymiany, jedynym zadowoleniem \u2013 konsumpcja\u201d (118-119)
Ciekawe, \u017ce w kilkadziesi\u0105t lat po Zachodzie \u0107wiczymy, ju\u017c w zupe\u0142nie innej konstelacji globalnego porz\u0105dku, ten sam schemat z ochot\u0105 i pewnym przekonaniem, g\u0142osz\u0105c \u2013 jak Janusz L. Wi\u015bniewski w \u201cSamotno\u015bci w sieci\u201d – cuda mi\u0142o\u015bci nowego wspania\u0142ego technicznego raju.
Co z tego wynika? Oto moje tezy ko\u0144cowe:<\/p>\n\n\n\n